Rzemios這 artystyczne

wstecz

Pi瘯ny i unikalny zarazem przedmiot staje si w naszych czasach rzecz coraz rzadziej spotykan. Termin: "rzemios這 artystyczne" pojawi si dopiero w ko鎍u ubieg貫go stulecia, kiedy w obliczu rosn帷ej produkcji przemys這wej i jej zwi瘯szaj帷ych si ambicji estetycznych nale瘸這 odgraniczy stref dzie wykonanych przez samych tw鏎c闚 od fabrycznie powielanych wzor闚, pochodz帷ych od artysty. Wydana ostatnio ksi捫ka Rzemios這 artystyczne w Polsce stanowi opis jego dziej闚 od pocz徠k闚 a po stan obecny. Nie akcentuje ona 瘸dnego z aspekt闚 rozwoju tego rzemios豉, staraj帷 si uwzgl璠ni je po trosze wszystkie, czyni帷 z chronologii osnow kompozycyjn ca這軼i. Tekst, kt鏎y poprzedza cz窷 albumow ze zdj璚iami wybranych dzie, utrzymany jest w tonie relacji, sprowadza si do szczeg馧owego opisu uszeregowanych w porz康ku historycznym przyk豉d闚. Wbrew zawartemu we wst瘼ie zapewnieniu autor闚, i

"zadaniem niniejszego wydawnictwa jest ukazanie syntetycznego obrazu tysi帷letnich przemian rzemios豉 artystycznego na obszarze Polski"

Obraz 闚, niestety, nie sprawia wra瞠nia syntezy. Schematyczny podzia materia逝 ksi捫ki (dzieje rzemios豉 rozbito na cz窷ci, obejmuj帷e epoki i style, te za z kolei na odr瑿ne dziedziny, jak z這tnictwo, hafciarstwo, malarstwo, itp.) nie pomaga, mimo pewnego porz康ku natury encyklopedycznej, zrozumie istoty przemian form i techniki wyrob闚 r瘯odzie豉, uchwyci sensu jego uwarunkowa. Obawy budzi te niezdecydowany adres publikacji. Autorzy, zastrzegaj帷 si, i ma ona cele popularyzatorskie i jest przeznaczona dla szerokiego grona odbiorc闚, zapowiadaj zarazem jej przydatno嗆 w 鈔odowisku zawodowym, dla historyk闚 sztuki oraz student闚 tej specjalizacji. S to adresy nazbyt r騜ne, aby mog造 stanowi - w omawianym rodzaju spracowania - podstaw jednolitej interpretacji zjawisk. W wyniku zastosowanej w ksi捫ce metody opisu, z niezwykle skomplikowanej struktury symbolicznej monstrancji i relikwiarza, na przyk豉d, pozosta tylko wizerunek zewn皻rzny pow這ki, wyliczenie fizycznych reali闚 dzie豉; o速arz, tron i szafa r騜ni si w tym uj璚iu jedynie bry陰, konstrukcj, ornamentem. Rzemios逝 artystycznemu - zwa篡wszy jego cel g堯wny: popularyzacj - najbardziej brak odniesienia do bie膨cych opinii, upodoba, zainteresowa odbiorc闚. Kogo dzi bowiem, poza specjalistami, interesuje ewolucja kszta速u nodusa w kielichu mszalnym, nad kt鏎 szeroko rozwodz si autorzy pracy. Dla wi瘯szo軼i wsp馧czesnych natomiast wa積e s pytania o sens formy, o pow鏚 r騜nic mi璠zy tw鏎czo軼i z wczoraj i dzi, pytania o signum tetpporis, pozwalaj帷e lepiej rozumie w豉sn epok. Brak tej problematyki zem軼i si wyra幡ie na ksi捫ce w cz窷ci obejmuj帷ej sztuk aktualn. Zabrak這 bowiem powodu, w imi kt鏎ego nale瘸這 tak lub inaczej wybra i zestawi przyk豉dy. O ile w poprzednich epokach uk豉daj si one w pewne ca這軼i, z陰czone formalnie stylem danego okresu, o tyle reprezentacja wieku dwudziestego wydaje si w najwa積iejszym stopniu przypadkowa, niesp鎩na. Gdyby przyj望 dos這wnie materia ilustracyjny do wsp馧czesnych dziej闚 rzemios豉 artystycznego w Polsce, nale瘸這by wysun望 wniosek, 瞠 w dziedzinie tej zanika stopniowo wszelka inwencja. A przecie w czasach, o kt鏎ych mowa, istnia造 u nas liczne przeciwstawne kierunki, odr瑿ne drogi poszukiwa kszta速u u篡tecznego, odmienne estetyki.

Rzemios這 artystyczne w Polsce

Rzemios這 artystyczne w Polsce jest ksi捫k wydan imponuj帷o, zwa篡wszy poziom reprodukcji, zw豉szcza barwnych. Jest przede wszystkim ksi捫k do ogl康ania, albumem z fotografiami, zbiorem dokument闚, kt鏎e odzwierciedlaj zmagania r瘯i z tworzywem, wyobra幡i z zam闚ieniem spo貫cznym. Zestawienie wyrob闚 z r騜nych epok budzi zawsze w dw鎩nas鏏 nasze zainteresowania. Historia rzemios豉 unaocznia przemiany wierze, obyczaju, norm estetycznych, u鈍iadamia charakter tradycji kulturalnej, daj帷 jej 鈍iadectwo w formie przedmiot闚, w ich budowie i funkcjach. Ale obchodzi nas r闚nie obecno嗆 w tej kulturze tw鏎c闚 - cz瘰to anonimowych - kt鏎zy w tak odmienny spos鏏 pojmowali sw rol artysty w spo貫cze雟twie. P豉skorze嬌y drzwi gnie幡ie雟kich ze scenami m璚ze雟twa, postacie 鈍i皻ych z ornatu Piotra Kmity, arrasy wawelskie, barokowe kufle srebrne z Gda雟ka, osiemnastowieczne pasy polskie, czy wreszcie wsp馧czesne szk豉, tkaniny, bi簑teria - to nie tylko dzieje techniki r瘯odzie豉, styl闚, konwencji, lecz tak瞠 odbicia podstaw ludzi, raz wiernych regu這m, nakazom, modom, kiedy indziej, szukaj帷ych satysfakcji w niezale積ym kreowaniu pi瘯nego kszta速u.

ANNA PIOTROWSKA

(RZEMIOSΜ ARTYSTYCZNE W POLSCE. Adam Bochnak, Kazimierz Buczkowski. Opracowanie graficzne: Adam M這dzianowski. Opracowanie typograficzne: Zbigniew Weiss. Wydawnictwo "Arkady", Warszawa, 1971, str. 500, fot. czarno-bia造ch 325 i 15 kolorowych: )