Bellini Giovanni (także Giambellino)
( 1427? 1430-1516 )zobacz obrazy >>>
Giovanni BelliniMalarz wenecki renesansu, urodzony w roku 1427 lub 1430 w Wenecji. Syn malarza Jacopa i Anny;
młodszy brat Gentilego. Stał się najwybitniejszym członkiem weneckiej rodziny malarskiej.
Niewiele wiadomo o najwcześniejszych latach życia Giovanni’ego, jednak prawdopodobne jest, iż
początkowo uczył się on razem z bratem w pracowni ojca. Doświadczenia tam zdobyte miały duży wpływ na jego wczesne
prace.
Kiedy w 1453 roku siostra Giovanni’ego, Nicosia poślubiła artystę z Padwy, Andrea Mantegnę stosunki między Wenecją
a Padwą były ustabilizowane, zaś sam Bellini zaczął odkrywać dzieła wczesnego renesansu, z którymi wcześniej nie
miał kontaktu, gdyż praktycznie nie podróżował a otoczona morzem Wenecja była odcięta od reszty Włoch. Poprzez
kontakty z Mantegną, prace Giovanni’ego zaczęły przesiąkać jego wpływami.
W 1460 roku Bellini sygnował obraz Pala Gałtamelata w Padwie, a w 1483 został naczelnym
malarzem Wenecji.
W roku 1479 Giovanni wszedł w okres największego rozkwitu swoich artystycznych możliwości. W tym to roku zakończył
swoje pierwsze, duże dzieło olejne w Wenecji.
W 1484 roku został mianowany członkiem Scuola Grande.
W jego dorobku przeważają tematy religijne, wielkie tablice ołtarzowe lub obrazy małego formatu, przeznaczone dla dewocji prywatnej. Szczególnie ważną rolę odgrywa ,,Sacra Conversazione". Temu znanemu i pielęgnowanemu już wcześniej, np. przez Vivariniego tematowi nadał Bellini ostateczny kształt. Inne funkcje spełniały obrazy poszczególnych świętych: Tryptyk św. Sebastiana, 1460-64 i Madonny naśladowane przez innych malarzy, nie tylko weneckich, np. Madonna Frizioni, 1460-64 (Museo Correr, Wenecja), Madonna degli Albarelli, 1487 (Gallerie dell Accademia, Wenecja).
Styl Belliniego rozwijał się pod wpływem rozmaitych oddziaływań. Wenecka tradycja, którą
poznał dokładnie w pracowni ojca, łączyła się u niego ze znajomością malarstwa niderlandzkiego XV w. Bliskie
kontakty Wenecji ze sztuką Północy potwierdza znaczna liczba obrazów niderlandzkich, kolekcjonowanych na Południu,
gdzie cieszyły się wielkim uznaniem. Sztuka wenecka pozostawała także pod wpływem renesansu florenckiego.
Decydujący dla stylu Belliniego był jednak wpływ szkoły padewskiej i malarstwo Mantegny. Nawiązanie do jego stylu
jest szczególnie wyraźne w takich obrazach, jak: Madonna Davis, 1460-65 (Metropolitan Museum, Nowy Jork) i
Chrystus w Getseman.
Koloryt i sposób malowania zawdzięcza Bellini w dużej mierze sztuce Antonella da Messiny. Często podejmowanym przez
Giovanniego tematem była Pieta. Jej popiersiowe ujęcia ożywiają dotychczasowy schemat obrazu dewocyjnego.
Poszukując nowej ekspresji, przedstawiał stosunki psychiczne między osobami. Pieta z 1460 roku (Brera,
Mediolan) uchodzi za szczytowe dzieło pierwszego okresu twórczości Belliniego. W późniejszym dorobku ważną pozycję
zajmuje kilka dużych ołtarzy i obrazów religijnych. Koronacja Marii, 1475 (Museo Civico, Pesaro) jest
odmianą schematu ,,Sacra Conversazione". Św. Justyna, 1476, pokazuje wyraźnie wpływ Antonella,
Przemienienie Pańskie, 1487 (Museo Capodimonte, Neapol), ma znaczenie przede wszystkim ze względu na
przedstawienie przestrzeni. W Tryptyku Maryjnym z 1488 roku (kościół del Frari, Wenecja) Bellini osiągnął
nowe, bardziej zwarte, posągowe i mimo niewielkiego formatu monumentalnie oddziałujące ujęcie postaci.
Malował także portrety, przeważnie dożów weneckich. Jego słynna Alegoria z ok. 1500 roku (Uffizi,
Florencja), należy do obrazów o hermetycznej, niełatwej do rozszyfrowania treści, które powstawały wówczas w kręgu
Giorgiona.
Styl Belliniego zbliżył się w końcu do gustu epoki nie tylko pod względem tematycznym, np. Święto bogów, ale
także stylistycznie. Pomiędzy nim a jego uczniami: Giorgione i Tycjanem, istniało pokrewieństwo kolorytu i
miękkiego, rozpływającego się konturu, co czasem komplikuje przypisanie niektórych obrazów ich rzeczywistemu
twórcy.
Bellini i nieliczna grupa współczesnych mu lub młodszych od niego artystów stworzyli wielkie
malarstwo weneckie, które w niedługim czasie odebrało artystyczną supremację malarstwu florenckiemu. Bellini
podniósł Wenecję do rani centrum sztuki renesansowej; o tytuł ten Wenecja walczyła z Florencją i Rzymem.
Artysta zmarł 29.11.1516 w rodzinnej Wenecji.
