Makowski, Tadeusz
( 1882 - 1932 )zobacz obrazy >>>
Tadeusz Makowski - autoportretTadeusz urodził się 29.01.1882 roku w Oświęcimiu w niezbyt zamożnej rodzinie urzędniczej. Na
chrzcie dostał imiona Józef Tadeusz i w dzieciństwie oraz młodości używał właśnie imienia Józef, sygnował nim także
swe prace do 1914 roku.
Do szkoły uczęszczał w Wilamowicach, gdzie wykazywał się zdolnościami matematycznymi. W tym też okresie zaczął
również interesować się rysunkiem.
Państwo Makowscy chcieli dobrze wykształcić syna i w tym celu przeprowadzili się do Krakowa.
Ojciec otworzył kawiarnię a syn wysłany został do humanistycznego Gimnazjum Św. Anny.
Po ukończeniu szkoły w 1902 roku Józef postanowił rozwijać swoje zainteresowania literaturą i sztuką w wyniku czego
wybrał studia filozoficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Już rok później rozpoczął studia malarskie w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych u Jana Stanisławskiego, z którym
to jeździł w plenery do podkrakowskich wsi i do Zakopanego. Tak jak nauczyciel, Makowski malował pejzaże, zaś swe
obrazy, które nie wyróżniały się szczególnie wśród innych sygnował imieniem Józef.
Drugim nauczycielem Makowskiego był Józef Mehoffer, czołowy twórca Młodej Polski. Głównie nauczył on Makowskiego
umiejętności malarskiego budowania poetyckich metafor oraz szacunku dla linii.
W okresie studiów Makowski zajmował się również projektowaniem lalek, kostiumów i scenografii a także występami w
słynnym kabarecie „Zielony Balonik”.
W 1908 roku ukończył Akademię wyróżniony srebrnym medalem za pracę końcową – projekt dekoracji ściennej. Dostał
również roczne stypendium, za które udał się w podróż.
W planach miał naukę w Monachium, gdzie wyjechało wielu jego krakowskich znajomych, jednak w
ostatecznym rozrachunku zdecydował się na wyjazd do Paryża. Miał spędzić tam jedynie rok, jednak pozostał już na
stałe, stając się jednym z czołowych twórców Ecole de Paris.
Makowskiego nie interesowała zabawa, którą Paryż aż tętnił; interesowała go głównie sztuka. Regularnie odwiedzał
Luwr, studiował arcydzieła i uczył się z dzieł mistrzów: Rembrandta, Breughla i innych.
Artysta żył skromnie i samotnie. Na pchlim targu Marche aux Puces kupował stare, zniszczone skrzypce, naprawiał je
a później sprzedawał.
Począwszy od 1911 roku, pod wpływem Cézanne'a i doktryny kubizmu wedle której naturę należy
traktować jako walec, kule, stożek, Makowski zaczął upraszczać i geometryzować formy. W latach 1912-14 prezentował
kubizujące prace w paryskim Salonie Niezależnych; „...w kubizmie są wartości, do których każdy malarz czujący formę
dojść musi...” - pisał w swoim pamiętniku.
Odwiedzając galerie i pracownie artystyczne Makowski zetknął się ze sztuką kubistyczną. Poruszyła go ona do tego
stopnia, że natura jego pejzaży zaczęła zarastać siatką geometrycznych podziałów i ostrych cięć światłem. Nie
zmienia to jednak faktu, iż w jego pracach nadal na pierwszy plan przebijały się liryzm i poetyczność.
Po wybuchu I wojny światowej Makowski, który pochodził z części Polski wchodzącej w skład
zaboru austriackiego został internowany i zmuszony do opuszczenia Paryża jako obywatel wrogiego państwa. Makowski
skorzystał z zaproszenia i odwiedził osiadłego w Bretanii polskiego malarza Władysława Ślewińskiego. Ślewiński
niechętnie patrzył na artystyczne eksperymenty kolegi, zaś Makowskiego drażniła dekoracyjność płócien
Ślewińskiego.
W Bretanii, do której Makowski wielokrotnie wracał, nastąpił jego powrót do natury. Prace tam powstałe oraz nieco
późniejsze z Espaly w Owernii, dokąd równie chętnie jeździł, głównie pejzaże z postaciami, cechuje naiwny
realizm.
Po roku czasu Makowski podjął decyzję o wyjeździe. Przeprowadził się do skromnego domu wieśniaków w Le Pouldu. Wtedy to w twórczości artysty nastąpił przełom, którego widocznym znakiem była zmiana sygnowania obrazów na „Tade Makowski”.
Kiedy Tadeusz wrócił do Paryża, nie mógł się utrzymać z malarstwa, rozpoczął więc współpracę
ze Stefanią Łazarską. Założyła ona pracownię, rozprowadzającą autorskie lalki polskich twórców.
Pierwszą lalkę Makowskiego kupiła Olga Boznańska i uwieczniła na jednym ze swych obrazów.
Niewielkie dochody pozwoliły Makowskiemu na utrzymanie studia. Choć nadal pozostawał jedynie ubogim artystą, nie
przestawał malować.
W 1917 roku przygotował swój pierwszy pokaz retrospektywny, który okazał się sukcesem. Wcześniej wystawiał swe obrazy w Salonie Artystów Niezależnych, i Salonach Jesiennych. Bywał również w salonie Mickiewiczów, gdzie spotykała się polonia i dyskutował tam o sztuce.
W 1922 roku w Galerie la Licorne odbył się wernisaż, na którym między innymi znalazły się
prace Makowskiego. Trzy kolejne wystawy, zorganizowane w Galerie Berthe Weill okazały się sukcesem na tyle, że w
1924 roku zorganizowano tam indywidualną wystawę malarza.
Makowski dał się również namówić przez przyjaciela Tytusa Czyżewskiego do zilustrowania jego poetyckich
„Pstorałek”.
Rok 1927 stał się przełomowym, gdyż właśnie wtedy rozpoczął się trwający pięć lat okres sukcesów artystycznych. Ceniony był zarówno przez znajomych artystów lecz również przez krytykę, a nawet przez polskich muzealników, którzy jeszcze za życia artysty zakupili do zbiorów państwowych w Warszawie jego Kapelę dziecięcą.
Makowski nigdy nie założył rodziny; zastępowała mu ją sztuka: „...Wystawa potrwa dwa tygodnie, moje dzieci są między ludźmi, pozostawione własnemu losowi. Te, które wrócą do pracowni, odnajdą moją dawną tkliwość...”.
Zmarł przedwcześnie 1.11.1932 w wieku 50 lat w Paryżu. Jego grób znajduje się na polskim
cmentarzu w Montmorency pod Paryżem.
Po jego śmierci powstało Societe des Amis de Tade Makowski, które przejęło opiekę nad jego dziełami (a pozostawił
około 600 obrazów olejnych i kilka tysięcy rysunków, akwarel i rycin) oraz archiwum poezji i listów.
We wczesnych pracach był wierny swoim nauczycielom. W Paryżu malował początkowo pod wrażeniem
fresków Puvisa de Chavannesa, np. Chrzest w Jordanie, ok. 1909 (Muzeum Narodowe, Warszawa) oraz M.
Gromaire’a, z którym się przyjaźnił.
Od 1921 zaczął z upodobaniem malować dzieci, których świat pociągał go swoją szczerością i fantastyką wyobraźni np.
Kapela dziecięca, 1922 (Muzeum Narodowe, Warszawa).
Uprawiał też drzeworyt, w którym dostrzec można wpływ Wyspiańskiego i sztuki ludowej Podhala.
Około 1927 Makowski wypracował własny styl, którego składnikami są wpływy kubizmu, polskiej sztuki ludowej,
malarstwa holenderskiego i plastyki dziecięcej.
Malarza cechuje umiejętność nasycenia zgeometryzowanej, skrajnie uproszczonej postaci ludzkiej niezmiernie głębokim
życiem wewnętrznym, ekspresją spojrzeń, ruchów, gestów oraz wdziękiem. W obrazach Makowskiego zwraca uwagę
specyficznie traktowane światło, które widoczne jest jako materialna wiązka barwnych promieni.
Oprócz wiodącego motywu dziecięcego, liczną grupę stanowią obrazy o tematyce muzycznej, wśród nich wyróżnia się
oryginalnością Jazz (1929), nie mający analogii w sztuce europejskiej tego czasu. Ważnym cyklem w jego
twórczości jest tzw. galeria zawodów ze słynnym Szewcem (1930), powszechnie uważanym za szczytowe dzieło
artysty. Malarską twórczość artysty zamyka równie wielkie dzieło - Skąpiec (1932) (oba znajdują się w Muzeum
Narodowym w Warszawie).
Za życia mało znany w Polsce, jest obecnie jednym z najpopularniejszych i najbardziej cenionych polskich twórców XX
wieku.
Galeria obrazów na stronie: Tadeusz Makowski