Dürer, Albrecht
( 1471 - 1528 )zobacz obrazy >>>
Albrecht Dürer - autoportretDürer był najwybitniejszym malarzem i grafikiem niemieckim okresu renesansu.
Urodził się 21.05.1471 roku w Norymberdze. Ojciec Dürera, również Albrecht, urodził się w węgierskiej wsi Eytas. W
roku 1467 przybył do Norymbergi, gdzie zajął się złotnictwem. W roku 1467 ożenił się z Barbarą Holperówną, córką
swojego mistrza, zaś Albrecht był trzecim z ośmiorga dzieci. Jego brat, Hans Dürer, również poświęcił się sztuce,
pracując na dworze króla Zygmunta Starego w Krakowie.
Albrecht Dürer (ojciec), kształcił syna w swoim zakładzie złotnictwie już od wczesnej
młodości. Ponieważ ojciec uczył się swego fachu u mistrzów niderlandzkich, stąd młody Albrecht od początku poznał
sztukę wypływającą z tradycji Jana van Eycka i Rogera van der Weyden, ponadto zaznajomił się z techniką rytu, co
miało ważny wpływ na jego dalszy rozwój artystyczny.
W latach 1486-89 terminował u malarza i grafika Michaela Wolgemuta. Wykonywał najrozmaitsze zamówienia: ołtarze
skrzydłowe - najbardziej tradycyjne zadanie swej epoki, wizerunki fundatorów i obrazy dewocyjne, projekty witraży,
drzeworyty i miedzioryty. Prawdopodobnie już w trakcie nauki zatrudniono go przy ilustracjach do „Skarbca"
Fridolina (Norymberga, 1491) i „Kroniki świata" Schedela (Norymberga, 1493). W pracowni Wolgemuta Dürer mógł
przyswoić sobie różne techniki, dzięki kopiom poznać lepiej sztukę niderlandzką, jak również prace
najwybitniejszego niemieckiego grafika Martina Schongauera.
W latach 1490-94, jak to było w zwyczaju, udał się na wędrówkę. O jej trasie nie ma dokładnej
informacji. U Karela van Mandera znajduje się notatka o wizycie Dürera w 1491 roku w Haarlemie. Prawdopodobny jest
także jego pobyt w Colmarze, gdzie chciał z pewnością poznać osobiście Martina Schongauera, zmarłego jednak krótko
przed jego przybyciem.
Na dłuższy czas zatrzymał się Dürer w Bazylei, gdzie od drukarza i wydawcy Johanna Amerbacha otrzymał propozycję
ilustrowania w drzeworycie komedii Terencjusza. Stworzył tam również ilustracje do „Rycerza z Thurn" Geoffreya de
la Tour-Landrysa i „Statku obłąkanych" Sebastiana Branta. Pod koniec podróży zetknął się z Mistrzem „Księgi
Domowej", od którego mógł nauczyć się techniki miedziorytu.
Pierwsze prace Dürera po powrocie do Norymbergi ujawniały wyraźnie wpływy obok stałej
fascynacji pracami Martina Schongauera.
Ożenił się z Agnes Frey, wybraną przez ojca córką rzemieślnika. Małżeństwo pozostało bezdzietne.
Po wybuchu zarazy w Norymberdze w roku 1494 Dürer uciekł do Włoch. Ustalenie trasy jego podróży, która wiodła przez Augsburg, Innsbruck, Brenner do Wenecji, ułatwiają akwarelowe pejzaże malowane po drodze. W Wenecji poznał braci Bellinich, którzy stali się dla niego wzorami nowoczesnych, renesansowych artystów; kopiował ich prace, a także Mantegny i Pollaiuola. Jacopo de Barbari zachęcał go do studiów proporcji i perspektywy.
Po powrocie do Norymbergi otworzył pracownię, w której sam organizował sprzedaż swych grafik.
Zrezygnował z tradycyjnych zadań pracowni - malowania tryptyków do kościołów, zrobił wyjątek jedynie dla kilku
prywatnych zamówień.
Po swojej podróży do Włoch zwrócił się ku tematom humanistycznym. Wykonana w 1504 roku sławna rycina Adam i
Ewa, po której w 1507 namalował tablice o tym samym temacie (Prado, Madryt), była wynikiem prowadzonych
systematycznie od roku 1500 studiów nad idealnymi proporcjami ciała ludzkiego.
W 1498 wykonał pierwszy cykl graficzny, dużych rozmiarów drzeworyty na temat Apokalipsy. Był to z jego strony rozrachunek z duchem średniowiecza. Cykl ten stał się sławny w mgnieniu oka. W tym samym roku rozpoczął cykl Wielkiej Pasji, a w 1501 Życie Marii. Oba zostały skończone dopiero w roku 1511. Wraz z Apokalipsą uchodzą za najwybitniejsze drzeworyty tych czasów.
W latach 1501-04 powstał już Ołtarz Paumgartnerów (Alte Pinakothek, Monachium). Pod postaciami świętych rycerzy Jerzego i Eustachiusza namalował portrety synów fundatora, norymberskiego patrycjusza, Martina Paumgartnera. Na tablicy środkowej przedstawił w tradycyjnym stylu maleńkie postacie modlącej się rodziny.
W latach 1505-07 Dürer znów przebywał w Wenecji. Malował tam Święto Różańcowe (Narodni
Galerie, Praga), wielki obraz dla niemieckiego kościoła S. Bartolommeo. Kompozycyjnie i kolorystycznie jest to
dzieło bardzo bliskie weneckiemu renesansowi. Powstało tam także kilka portretów, wśród nich Młoda
wenecjanka (Kunsthistorisches Museum, Wiedeń), chyba najlepszy portret namalowany przez Dürera.
W Wenecji skrystalizowały się także formy wspaniałych aktów Adama i Ewy, namalowanych zaraz po powrocie do
Norymbergi, odwołujących się do arcydzieł rzeźby antycznej.
W latach 1508-09 powstało główne dzieło religijne Dürera - Ołtarz Hellera. Tablica
środkowa z Wniebowzięciem Marii zachowała się jedynie w kopii. Dzieło to zapowiadało w rzeźbiarskiej, posągowej
budowie postaci i klarownej formie, bliskiej włoskiemu renesansowi, nowy, monumentalny styl, charakterystyczny dla
późniejszej twórczości Dürera, tak wyraźny w dwóch dużych tablicach z 1526 roku, namalowanych na dwa lata przed
śmiercią, z wizerunkami czterech apostołów. Zostały one wykonane dla ratusza w Norymberdze, dzisiaj zaś znajdują
się w Starej Pinakotece (Alte Pinakothek) w Monachium. Czterej apostołowie: Jan, Piotr, Marek i Paweł łączą
antyczny ideał piękna z gotycką surowością. Dziełem tym Dürer opowiedział się za Lutrem i reformacją.
Apostołowie bywają również interpretowani jako ucieleśnienie czterech temperamentów. Rozwój świadomości artysty,
który nie czuje się już anonimowym narzędziem pracującym ku chwale Boga, obrazują autoportrety: z 1498 roku
-27-letni Dürer w eleganckim, modnym ubraniu (Prado, Madryt) i z 1500 roku - w symetrycznym, ściśle frontalnym
ujęciu zastrzeżonym w średniowieczu dla wizerunków Chrystusa. Obrazem tym, zgodnie z ideałami renesansu, w miejsce
boskiego wizerunku wprowadził portret człowieka-twórcy.
Przestawał z wybitnymi humanistami Celtisem i Preutingerem. Bliska przyjaźń łączyła go z uczonym Willibaldem Pirckheimerem, który podpowiadał mu humanistyczne treści i dostarczał grafiki włoskich mistrzów. Wolne miasto Rzeszy - Norymberga, centrum kulturalne, polityczne i gospodarcze, miała duży wpływ na rozwój Dürera.
W 1509 artysta został członkiem Wielkiej Rady, czym zaszczycano szczególnie poważanych
obywateli. W tym samym roku jego artystyczne zainteresowania zwróciły się przede wszystkim ku grafice. Grafika
Dürera ma co najmniej takie samo znaczenie, jak jego malarstwo. Ugruntowała jego międzynarodową sławę oraz jeszcze
za jego życia znalazła tak wielu naśladowców oraz kopistów, że po śmierci mistrza wdowa musiała bronić się przed
fałszerzami.
W 1511 roku zakończył rozpoczęte przed laty cykle drzeworytów: dużej i małej Pasji oraz Życie Marii.
Arcydziełem są stworzone w latach 1513-14 miedzioryty: Rycerz, śmierć i diabeł, Św. Hieronim w celi oraz Melancholia I. Interpretuje się je jako alegorię trzech postaw na chrześcijańskiej drodze cnoty. Rycerz reprezentuje postawę czynną - vita activa - mimo niebezpieczeństw i trudności. Melancholia ilustruje dylematy postawy twórczej - vita creativa. Ojciec Kościoła zaś to symbol postawy medytacyjnej - vita contemplativa.
Około 1515 ozdobił pięknymi rysunkami piórkiem marginesy modlitewnika cesarza Maksymiliana, uczestniczył również w realizacji innych życzeń władcy, gigantycznych, graficznych kompozycji Łuku i Pochodu Triumfalnego, nie zakończonych z powodu śmierci cesarza w 1519 roku. Cesarz wypłacał Dürerowi jako jedynemu swemu artyście roczną pensję w wysokości 100 guldenów. W 1520 artysta wybrał się w podróż do Niderlandów by uzyskać zatwierdzenie tej pensji przez nowego cesarza Karola V. W Antwerpii spotkał malarzy Lucasa van Leydena Jana Provosta i Joachima Pateniera.
Pod koniec swej twórczości stworzył Dürer wybitne rysunkowe portrety humanistów: w 1519 - Willibalda Pirckheimera, w 1524 Philippa Melanchthona i w 1526 Erazma z Rotterdamu.
W latach 1523-28 ukazały się traktaty Dürera: Nauka o mierzeniu i Cztery księgi o proporcjach. Były one wynikiem jego długoletnich studiów i służyły jako podstawa nauki malarstwa.
Artysta zmarł 6.04.1528 roku w Norymberdze.
Pozostawił ok. 350 drzeworytów, ponad 100 miedziorytów i rycin, a także ponad 1000 rysunków i
akwarel. Uchodzi za mistrza drzeworytu i miedziorytu, w których osiągnął wrażenie przestrzennej jedności i
trójwymiarowości, podobnej do uzyskanej w malarstwie.
Pracował srebrnym ołówkiem, pędzelkiem, tuszem, piórkiem i węglem. Pejzaże akwarelowe z wycieczek w okolice
Norymbergi dają się po latach geograficznie zlokalizować. W Niemczech są pierwszymi czystymi pejzażami. Szczególnie
znane są jego naturalistyczne akwarele, np. Zając z 1502 roku i Wielka trawa z 1503 (obydwa w
Graphische Sammlung Albertina, Wiedeń).
Dürer należał do epoki, w której następował radykalny przełom w życiu duchowym, religijnym i społecznym Europy i
artysta w tym przełomie aktywnie uczestniczył. Udało mu się wprowadzić formę włoskiego renesansu do jeszcze
średniowiecznej sztuki na północ od Alp i w nowy sposób określić miejsce i rolę artysty.
