Google
 
Web malarstwo.awardspace.info

Rubens, Peter Paul

( 1577 - 1640 )

zobacz obrazy >>>

Rubens, Peter Paul
Peter Paul Rubens - autoportret
Malarz flamandzki okresu baroku, urodzony 28.06.1577 roku w Siegen w Westfalii.

Pochodził z wykształconej, prawniczej rodziny, usuniętej z Antwerpii za kalwinizm. Otrzymał gruntowne wykształcenie humanistyczne, fascynowała go filozofia i literatura. W jezuickim liceum posiadł znajomość pięciu języków.

Po krótkim pobycie na dworze flamandzkiej księżniczki, w roli pazia, uczył się malarstwa u romanisty niderlandzkiego, pejzażysty Tobiasza Verhaechta, później u manierystycznego malarza historii i portrecisty Adama van Noorta i w końcu w latach 1596-1600 u Otto van Veena, który także należał do romanistów.

Rubens, którego wczesne dzieła były jeszcze podporządkowane stylowi tego ostatniego, został w 1598 samodzielnym artystą, uzyskując tytuł mistrzowski; przyjęto go do gildii św. Łukasza w Antwerpii.
W 1600 tak, jak to było wówczas przyjęte, wyjechał do Włoch, by doskonalić swe umiejętności. W latach 1600--1606 przebywał na dworze księcia Vincenza I Gonzagi w Mantui. W latach 1606-07 w Genui.

Od 1608 roku mieszkał przeważnie w Rzymie. Tam, na zamówienie arcyksięcia Alberta, namiestnika Niderlandów, wykonał trzy obrazy ołtarzowe dla kościoła S. Croce in Gerusalemme w Rzymie: Koronowanie cierniem (dziś w Hospital de Petit-Paris, Grasse), Ukrzyżowanie i Odnalezienie krzyża przez cesarzową Helenę, obrazy jeszcze ociężałe i ciemne.
W Genui rysował rzuty pionowe, przekroje poprzeczne i podłużne pałaców manierystycznych, przeważnie dzieł G. Alessiego, wydane potem drukiem w Antwerpii w 1622 roku.

Duży wpływ na twórczość Rubensa wywarli Michał Anioł, Tycjan i Tintoretto, a także bracia Carracci i Caravaggio. Dowodzą tego kopie, przerysowania oraz przejmowanie motywów. W latach tych formy stawały się wyraziste i zdecydowane, coraz bardziej różnicowała się kolorystyka.

Wkładem Rubensa do stylu późnego manieryzmu są portrety konne Księcia Lermy, 1603 (Prado, Madryt) i Gian Carla Dorii, ok. 1606 (Palazzo Vecchio, Florencja), Autoportret w kręgu przyjaciół z Mantui (Wallraf-Richartz-Museum, Kolonia), a wreszcie portrety genueńskich szlachcianek (National Gallery of Art, Waszyngton; Staatsgalerie, Stuttgart; Staatliche Kunsthalle, Karlsruhe). W obrazach tych malarz stosował dramatyczne światło w duchu caravaggionizmu, pewną sztywność form, np. Św. Sebastian, 1606-08 (Galleria Borghese, Rzym), Dopiero w dziełach powstałych w Antwerpii udało mu się uzyskać dużą swobodę form i równowagę środków, np. Autoportret artysty z Izabellą Brandt, 1609-10 (Alte Pinakothek, Monachium).

W końcu 1608 Rubens w związku z chorobą matki powrócił do Antwerpii, by w 1609 roku zostać malarzem nadwornym arcyksięcia Alberta i infantki Izabelli, którym namalował portrety. Poślubił też Izabellę Brant, z którą miał troje dzieci oraz został przyjęty do gildii romanistów, humanistycznie wykształconych malarzy, którzy wzorowali się na malarstwie rzymskim.
Otrzymywał liczne zamówienia dworu, kościołów i miejskiego patrycjatu. Obrazy przynosiły mu od początku majątek i uznanie. W 1611 nabył dom, który według własnych planów przekształcił we włoski pałac i wypełnił antykami.

W latach 1609-10 namalował Adorację pasterzy i Triumf Eucharystii dla kościoła paulinów w Antwerpii, a w latach 1610-14 Podniesienie krzyża i Zdjęcie z krzyża dla antwerpskiej katedry (dziś oba w Antwerpii, Onze Lieve Vrouwe-Kerk).
Wiele zamówień ze strony Kościoła było wynikiem kontaktów malarza z dominującymi w Kościele i polityce jezuitami. Dla nich stworzył Zwiastowanie Marii, ok. 1610 i Wniebowzięcie Marii, ok. 1613-14 (oba Wiedeń, Kunsthistorisches Museum). Artysta zaangażował się też w program artystycznej renowacji kościołów jezuickich w Antwerpii, Alost, Malines. W roku 1620 zobowiązał się wykonać 39 malowideł na plafony dla kościoła jezuitów w Antwerpii, a także dwa obrazy ołtarzowe: Cud św. Ignacego i Cud św. Franciszka Ksawerego (oba Kunsthistorisches Museum, Wiedeń). Plafony zostały zniszczone podczas pożaru w roku 1718.

Od połowy lat 20. zaczął tworzyć ogromną liczba prac o zróżnicowanej tematyce: portrety, sceny polowań, sceny mitologiczne i historyczne, dzieła religijne. Zleceniodawcami byli m.in. książę Walii, król Francji, rodzina Wittelsbachów z Monachium i Dusseldorfu, bankierzy z Genui i hiszpańska szlachta. Do wykonania tych obrazów Rubens zatrudniał wielu uczniów, którzy pod jego kierunkiem realizowali projekty i wykonywali sztychy, które malarz chronił prawem autorskim. Listy Rubensa wskazują, jak dużą wagę przywiązywał do sprawdzania realizacji swych projektów określanych w postaci niewielkiego, swobodnie malowanego szkicu z zaznaczoną kolorystyką i rozkładem walorów. W wielu przypadkach dokonywał przemalowań i retuszów, od tego zresztą zależała też cena obrazu. Jego współpracownikami byli często znakomici malarze: Anthonis van Dyck, Jan Bruegel zw. Aksamitnym, Jacob Jordaens, Frans Snyders. W 1617 roku genueńska szlachta zamówiła u Rubensa cykl obrazów z Historią konsula Decjusza Musa (zbiory księcia Liechtensteinu, Vaduz).

Od 1622 artysta zaczął podejmować podróże, już jako sławny malarz i dyplomata. Wielokrotnie wyjeżdżał do Paryża by omawiać zamówienie Marii de Medici na wystrój galerii w Pałacu Luksemburskim Scenami z życia króla Henryka i Marii Medici.
W 1625 wystawiono tam 21 ukończonych obrazów. Choć zaplanowana druga część nigdy nie została ukończona, odegrały one ogromną rolę w kształtowaniu się stylu malarstwa francuskiego aż po XIX w. (Delacroix).
Rubens podróżował do Holandii, Hiszpanii i Anglii. W Hiszpanii został mianowany sekretarzem Rady Królewskiej, w Anglii wyniesiony do godności szlacheckiej za udaną misję pokojową pomiędzy Hiszpanią i Anglią. Politycznym celem Rubensa było doprowadzenie do układu pokojowego pomiędzy Holandią a Flandrią, rządzoną przez Hiszpanię, co jednak zakończyło się niepowodzeniem.

Ok. 1627 artysta skopiował w Prado wszystkie obrazy Tycjana, który stał się wtedy jego wzorem. Nazywano go zresztą drugim Tycjanem i nie ma w tym porównaniu żadnej przesady. Obu artystów malarstwo wyniosło na szczyty, obaj okazali niezwykły talent, kształtując swój osobisty język, którym promieniowali na całą Europę przez kilka wieków. Byli przy tym ludźmi bardzo pracowitymi, nie cofającymi się przed żadnym zadaniem.„Nigdy jeszcze żadne zadanie, bez względu na trudność w rozmiarach i różnorodności tematu, nie przerastało mej odwagi" - pisał Rubens w 1627.

Ok. 1630 artysta rozszerzył tematykę prac, zaczął malować pejzaże. Tworzył nadal duże kompozycje ołtarzowe, np. Święta Rodzina, 1630 czy ołtarz skrzydłowy w kościele św. Jakuba w Coudenberg pod Brukselą, poświęcony św. Ildefonsowi, 1630-32 (Kunsthistorisches Museum, Wiedeń). W 1630 ożenił się drugi raz z Heleną Fourment, w 1635 kupił renesansowy zamek Steen pod Malines.

Ostatnim wielkim zamówieniem był cykl obrazów do ,,Metamorfoz" Owidiusza dla króla Hiszpanii Filipa IV. W latach 30. powstało także kilka dużych obrazów ołtarzowych, np. Niesienie krzyża dla ołtarza głównego w opactwie benedyktynów w Afflingem, 1636 (Musees Royaux des Beaux-Arts, Bruksela).

Rubens zmarł 30.05.1640 roku w Antwerpii.

Sztuka Rubensa wyróżnia się malowniczym, patetycznym stylem ruchu. Przykładem jest Porwanie córek Leukippa, 1616 (Alte Pinakothek, Monachium) oraz Sąd Ostateczny, 1616-17, Wygnanie z Raju, 1618-20 (oba w Alte Pinakothek, Monachium). Pokazują one, że artysta pozbywał się włoskich, manierystycznych form i zaczął kształtować osobisty styl cechujący się werwą, przepychem dekoracyjnym, bogactwem jasnej gamy kolorystycznej i zmysłowością tak typową dla baroku.

Zainteresowanie dla studium natury, uważnej obserwacji charakterów i typów widać w licznych portretach. Są to przede wszystkim wizerunki członków rodziny, np. Głowa dziewczynki, 1616 (zbiory księcia Liechtensteinu, Vaduz), oba portrety Heleny Fourment, 1630 (1. Mauritshuis, Haga; 2. Alte Pinakothek, Monachium), Helena Fourment z dziećmi, ok. 1636-37 (Luwr, Paryż) i portret Heleny Fourment w futrze, 1636-39 (Kunsthistorisches Museum, Wiedeń), który po śmierci malarza wdowa pragnęła zniszczyć.

Rubens, jak wszyscy wielcy artyści, był improwizatorem, a jednocześnie uważnym, wnikliwym obserwatorem. W jego sztuce łączą się niezwykła wyobraźnia malarska z balistycznymi szczegółami, co widać w pejzażach, np. Gospodarstwo wiejskie w Laeken (Buckingham Palace, Londyn) i obrazach rodzajowych, np. Taniec chłopski (Prado, Madryt). W obrazach szeroka wiedza humanistyczna łączy się z wyjątkową zręcznością techniczną, pozwalając na swobodną improwizację z pędzlem w ręku.
Dziś coraz częściej przedmiotem podziwu są szkice, np. ostatniej nie wykonanej serii obrazów do dekoracji pawilonu myśliwskiego króla Hiszpanii - Torre de la Parada wg ,,Metamorfoz" Owidiusza.

Temperament artysty, powściągany w życiu tego eleganckiego, układnego dyplomaty i dworzanina, wybuchał w malarstwie, określając przeróżne sposoby dynamizowania formy, narzucenia widzowi wrażenia ruchu, np. różne sceny polowań i walk.

Rubens był wyśmienitym kolorystą. Używał sporej liczby barw, zachowana w pracowni antwerpskiej paleta liczy ich 14. Na ogół jednak był bardziej umiarkowany: przeważają żółć kadmowa, biel, cynober, lakowa czerwień. Kładł farby przejrzystymi laserunkowymi warstwami, nasycał je światłem. Ciała kobiet, które malował z upodobaniem, są czerwone w cieniu, perłowe w przyćmionym świetle, złote w pełnym blasku, np. Angelika i pustelnik (Kunsthistorisches Museum, Wiedeń). W jego sztuce jest już wdzięk XVIII w. i pasja romantyków.

do góry
Andromeda - ok1638 - Gemaldegalerie, Berlin
Andromeda - ok1638
Autoportret (studium) - 1639
Autoportret (studium) - 1639
Autoportret Artysty z Izabellą Brandt - 1609-10 - Alte Pinakothek, Monachium
Autoportret Artysty z Izabellą Brandt - 1609-10
Autoportret z Kapeluszem - ok1639 - Galleria degli Uffizi, Florencja
Autoportret z Kapeluszem - ok1639
Autoportret - 1628-30 - Rubens House, Antwerpia
Autoportret - 1628-30
Autoportret - ok1639 - Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
Autoportret - ok1639
Bitwa Amazonek - ok1618-20 - Alte Pinakothek, Monachium
Bitwa Amazonek - ok1618-20
Chrystus na Krzyżu - 1620 - Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerp
Chrystus na Krzyżu - 1620
Chrystus Zmartwychwstały - 1616 - Palazzo Pitti, Galleria Palatina, Florencja
Chrystus Zmartwychwstały - 1616
Więcej obrazów