Masaccio (wł. Tommaso di Ser Giovanni di Simone)
( 1401–1428(?) )zobacz obrazy >>>
Masaccio - portretMalarz włoski wczesnego
renesansu, urodzony 21.12.1401 roku w Castel S.
Giovanni Valdarno, w prowincji Arezzo. Przypuszczalne był synem notariusza.
Masaccio miał takie znaczenie dla Ouattrocento (XV w.) jak Giotto dla Trecento (XIV w.).
Jako jeden z pierwszych artystów w kręgu kultury zachodniej tworzył przekonywające, anatomiczne, wizerunki nagiego
ludzkiego ciała. Razem z architektem Filippem Brunelleschim i rzeźbiarzem Donatellem, Masaccio stał się pionierem
renesansu.
Najpierw Masaccio udał się na naukę do malarza Mariotto di Christofano, zięcia swego
ojczyma.
Samodzielność uzyskał w 1422 roku, dwa lata później zaś został członkiem cechu malarzy we Florencji.
Zdecydowany wpływ miały na niego wzorowany na antyku obraz człowieka Donatella i odkryte przez Brunelleschiego
podstawowe prawa perspektywy.
Najwcześniej dotowany (1422) tryptyk Masaccia w kościele S. Giovenale w Cascia (Reggello) podporządkowany jest
jeszcze gotykowi - na środkowej tablicy Maria z Dzieciątkiem i aniołami kontrastuje ze średniowiecznym
złotym tłem, ale widać też nowe elementy - plastyczność postaci i racjonalny system przestrzenny.
Masaccio często pracował wspólnie ze starszym i tradycyjnie malującym Masolinem, np. przy
Annie Samotrzeć z pięcioma aniołami dla S. Ambrogio we Florencji z lat 1424-25 (Uffizi, Florencja). Madonna
jest tu przykładem monumentalnej i prawie żywej postaci, podczas gdy św. Anna w swej gotyckiej formie przypisywana
jest ręce Masolina.
Środkowa kwatera poliptyku dla S. Maria del Carmine w Pizie, przedstawiająca Marię z Dzieciątkiem i czterema
aniołami (National Gallery, Londyn) w szerokiej, wyposażonej w kolumny i horyzontalnie podzielonej
architekturze tronu ukazuje wyraźny wpływ Brunelleschiego. Perspektywa i światłocień precyzyjnie określają
plastykę form.
Dalsza część poliptyku, Ukrzyżowanie Chrystusa (Museo e Gallerie Nazionali di Capodimonte, Neapol) ukazuje
umiejętności Masaccia w wyrażaniu uczuć dramatycznych. W opadającej na ramiona głowie wyrażona jest męka i
wyczerpanie Chrystusa, pozycja nóg wskazuje na odczuwanie bólu. Zgięta ku ziemi postać Marii Magdaleny wyraża
krańcową rozpacz.
Po 1425 roku artysta namalował fresk Trójca Święta w S. Maria Novella we Florencji, który dzięki znakomitemu opracowaniu iluzji wnętrza kaplicy o kasetonowym, kolebkowym sklepieniu oraz intensywności plastycznej postaci na poszczególnych planach wskazuje znów na bliskie związki malarza z eksperymentami Brunelleschiego w zakresie perspektywy renesansowej.
Artystyczną syntezą dotychczasowych doświadczeń artysty jest zespół fresków w kaplicy Brancaccich w S. Maria del Carmine we Florencji, powstałych zapewne w latach 1425-27. Współpracował tam ponownie z Masolinem. Dziełami Masaccia są tam: Chrzest nowo nawróconych, Grosz czynszowy, Wygnanie z raju, Rozdawanie jałmużny i Leczenie cieniem.
W 1428 artysta powędrował do Rzymu, gdzie prawdopodobnie w tym samym roku zmarł.
Freski w kaplicy Brancaccich są więc artystycznym testamentem Masaccia.
Wygnanie z raju należy obok Adama i Ewy z ołtarza gandawskiego Jana van Eycka do pierwszych
realistycznych aktów XV w. Nigdy dotąd rozpaczliwa sytuacja pierwszych ludzi nie została przedstawiona tak
poruszające Grosz czynszowy pokazuje szeroki, naturalny krajobraz stanowiący odwrót od wąskiej sceny
pejzażu, kulis z architekturą i skałami Giotta. Źródło światła jest tam wyraźnie zlokalizowane, widoczne są
naturalne odległości, w których postacie mogą się poruszać, układ fałdów szat podkreśla masę i ciężar ciała, a nie
podyktowany jest względami dekoracyjnymi. Masaccio troszczył się o ukazanie działania praw natury na ludzkie ciało
i jego dokładną charakterystykę.
Nowe formy wyrazu wprowadzone przez artystę oznaczają początek renesansowego malarstwa i będą kontynuowane do czasu
manieryzmu Michała Anioła.
Na jego twórczości wzorowali się również m.in. Fra
Angelico, Botticelli i Leonardo da Vinci.
