Google
 
Web malarstwo.awardspace.info

Munch, Edvard

( 1863 - 1944 )

zobacz obrazy >>>

Munch, Edvard
Edvard Munch
Ten znany malarz i grafik norweski urodził się 12.12.1863 w Loten, Hedmark.
Rodzice Muncha pochodzili z diametralnie różnych środowisk. Ojciec, Christian Munch był wykwalifikowanym lekarzem wojskowym. Podczas swojej wizyty u znajomego doktora Munthe w Elverum, poznał pokojówkę Laurę Cathrinę Bjolstad, którą też, starszy o 21 lat Munch poślubił w 1861 roku. W następnym roku przyszło na świat pierwsze dziecko Munch’ów, Johanne Sophie a już w kolejnym pierworodny syn, Edvard.

W roku 1864 rodzina Munch przeprowadziła się z Loten do Kristianii (Oslo), gdzie Christian Munch dostał pracę w Twierdzy Akershus. Tam też na świat przyszło rodzeństwo Edvarda, kolejno: Peter Andreas w 1865, Laura Cathrine w 1867 i Inger Marie w 1868.

Już w 1868 roku rodzina przeprowadziła się do lepszego mieszkania na obrzeżach Oslo. Tam też pod koniec grudnia zmarła chorująca od dawna na gruźlicę matka Muncha. Ostatnie wspomnienie związane z matką jakie zachował Munch było związane z ostatnimi świętami Bożego Narodzenia, kiedy to ciężko chora matka siedziała już tylko na kanapie blada i cicha otoczona przez piątkę dzieci.
Po śmierci Cathriny Munch do domu wprowadziła się jej młodsza siostra, Karen Bjolstad, która już i tak wiele czasu spędzała w domu Munchów pomagając w opiece nad dziećmi, a wówczas przejęła opiekę nad domem.

W roku 1875 rodzina ponownie się przeprowadziła, tym razem do Grünerlokka. Finanse rodziny nie przedstawiały się najlepiej, jednak Karen dzięki swojej inteligencji i wyobraźni dobrze prowadziła dom, dzięki czemu nadal mogli się zaliczać do tzw. klasy średniej. Karen zajmowała się też tworzeniem kalaży z liści i mchu, które później sprzedawała do sklepów; również dzięki temu rodzina zyskiwała pieniądze. To Karen zainteresowała dzieci sztuką.
Edvard systematycznie rysował już od 12 roku życia. Większość prac przedstawiała wnętrze domu, przedmioty codziennego użytku i najbliższe otoczenie.

W roku 1877 rodzina Munch’ów przeżyła kolejną tragedię; na gruźlicę zmarła siostra Edvarda, Johanne Sophie.
Również Edvard całe dzieciństwo często chorował, poczynając od astmy a kończąc na kilku poważnych atakach gorączki reumatycznej. Często w czasie zimy musiał zostawać w domu i pobierać prywatne lekcje.

Jesienią 1879 roku Edvard rozpoczął naukę w Kristiania Technical College. Wykształcenie techniczne było według ojca Edvarda najlepszym wstępem w przyszłość. Na uczelni zaprzyjaźnił się z kilkoma studentami, którzy tak jak on malowali w wolnym czasie. Jednak częste nieobecności Edvarda w szkole z powodów zdrowotnych spowodowały, że w 1880 roku podjął życiową decyzję, iż zostanie malarzem.

Od 1881 kształcił się w szkole rysunkowej w Kristianii, prowadzonej przez późnoklasycystycznego rzeźbiarza Juliusza Middelthuna. W tym czasie powstał pierwszy z wielu wizerunków własnych artysty - Autoportret, 1881/82 (Oslo, Munch-Museet).
Zaledwie po roku Munch wraz z kilkoma przyjaciółmi wynajął studio na ulicy Karla Johana w centrum miasta. Wielu malarzy miało studia w tym samym budynku, m.in. Christian Krohg, znany i szanowany naturalista. Zaoferował się on dawać młodym malarzom darmowe rady dotyczące malarstwa.
Przez długi czas artysta pozostawał pod wpływem malarstwa C. Krohga i obracał się w kręgu radykalnych naturalistów działających w Oslo, tzw. Cyganerii Chrystianii. Z tego okresu pochodzi obraz Muncha Poranek, 1884 (zbiory prywatne, Berlin), będący wnikliwym studium refleksów świetlnych.

Główną osobistością Kristianii tego okresu w dziedzinie sztuki był Frits Thaulow. Jako dobrze prosperujący artysta Thaulow pomagał młodym malarzom o ograniczonych środkach pieniężnych. Dojrzał on w pracach Muncha talent, przez co zaoferował swoją pomoc finansową w celu wysłania Edvarda do Paryża, aby „mógł zobaczyć Salon”.Podczas krótkiego pobytu w Paryżu, gdzie oglądał wystawy Luwru ulegał wpływom impresjonizmu, np. Wieczór taneczny, 1885 (zbiory prywatne, Oslo), Portret malarza Jensena Hjella, 1885 (zbiory prywatne, Oslo).

Zapowiedzią dojrzałego stylu artysty był powstały wkrótce potem obraz Chore dziecko, 1885-86 (Nasjonalgalleriet, Oslo) - wstrząsający dokument ukazujący ostatnie chwile życia siostry Muncha, Sophie, która w wieku lat 15 zmarła na gruźlicę. Dziełem tym, podobnie jak następnymi obrazami: Dojrzałość, ok. 1893 (Nasjonalgalleriet, Oslo) i Na drugi dzień, 1895 (Munch-Museet, Oslo), Munch dystansował się wyraźnie od naturalizmu, co wywoływało protesty wśród jego norweskich przyjaciół.

W 1889 odbyła się pierwsza indywidualna wystawa artysty, na którą złożyło się 110 obrazów. Jesienią tegoż roku otrzymał stypendium, które umożliwiło mu wyjazd do Paryża. Uczęszczał tam na kurs rysunku do Leona Bonnata oraz studiował dzieła starych mistrzów. Interesował się także pracami impresjonistów i neoimpresjonistow. Eksperymentował z techniką pointylistyczną. np. Dzień wiosenny na ulicy Karla Johana. 1891 (Bergen Billedgalleri), Promenada w Anglais, 1891 (zbiory prywatne, Oslo).
Pod koniec tegoż roku zmarł ojciec Edvarda, jednak syn nie był w stanie dojechać na pogrzeb. Dlatego też Munch tworzył również prace utrzymane w diametralnie odmiennym nastroju, np. Noc w St. Cloud, 1890 (Nasjonalgalleriet, Oslo).

W 1892 roku Munch postanowł pokazać światu efekty swej nauki w Paryżu i wystawił swoje prace w Kristianii. Wystawę tę odwiedził Adelsteen Normann, mieszkający na stałe w Berlinie członek Stowarzyszenia Artystów Berlińskich.
W tym samym roku Munch skorzystał z zaproszenia Stowarzyszenia Artystów Berlińskich i udał się do stolicy Niemiec. Związał się tam z gronem awangardowych poetów, pisarzy i artystów zbierającym się w winiarni ,,Zum schwarzen Ferrel". Należeli do niego m.in. August Strindberg. Gustav Vigeland, Julius Meier-Graefe oraz Stanisław i Dagny Przybyszewscy.
Wystawa prac Muncha zorganizowana w Kunstlerverein w 1892 wywołała powszechne zgorszenie i po kilku dniach została zamknięta. Wydarzenie to Przyczyniło się pośrednio do zawiązania niezależnego Stowarzyszenia Berliner Sezession.
W tym czasie Munch pracował nad cyklem płócien pod ogólnym tytułem Fryz życia, który ukończył w 1902 roku. Składał się on z 22 obrazów dziś rozproszonych w różnych zbiorach. W założeniu artysty miał być „poematem życia, miłości i śmierci". Najbardziej znane prace cyklu to: Krzyk, Pocałunek, Madonna, Melancholia, Taniec życia i popiół (wszystkie w Nasjonalgalleriet, Oslo).

W 1897 roku Edvard poznałMathilde Larsen (znaną jako Tulla), córkę największego handlarza winem w mieście. Nawiązał się między nimi romans, gdzie dominującą siłą była namiętność Tulli. Wiosną 1898 roku oboje wyjechali do Włoch, gdzie Munch studiował dzieła renesansu. Związek rozpadł się niedługo po owym wyjeździe, jednak jeszcze kilka razy Tulla i Edvard byli razem, aż do dramatycznego zakończenia. W 1902 roku Munch i Tulla spotkali się w Norwegii w celu pojednania, jednak w wyniku wypadku z rewolwerem Munch został ranny w lewą rękę. Edvard obwiniał Tullę, w wyniku czego zerwał z nią wszelkie kontakty.

Wkrótce po roku 1900 twórczość Muncha zdobyła powszechne uznanie. W latach 1902-04 artysta wykonał drugą wersję Fryzu życia na zamówienie przyjaciela i mecenasa Maxa Lindego (praca nie zyskała jednak akceptacji zleceniodawcy), w 1906 zaś trzeci raz podjął ten temat z namowy Maxa Reinhardta dla foyer Kammerspiele w Berlinie.
Równocześnie tworzył wiele portretów, m.in. Friedrich Nietzsche, 1905/06 (Munch-Museet, Oslo).

Lata 1907-08 Munch spędził w miejscowości wypoczynkowej Warnemünde nad Bałtykiem. W roku 1908 jego pobyt w resorcie został przerwany, gdyż Munch znalazł się na skraju psychozy; czuł się nieustannie śledzony. W konsekwencji Edvard wyjechał do Danii, gdzie pozwolił poddać się terapii w Klinice Dr. Jacobson'a w Kopenhadze. Nawet podczas pobytu w klinice nie zaprzestał malowania.

W 1909 Munch powrócił do Norwegii, gdzie wkrótce, po wielkiej wystawie swych prac, zyskał należną mu sławę.
W roku 1912 Munch miał zaszczyt wystawiać prace razem z Vincentem van Goghiem, Gauguinem i Cezanne’m.
W latach 1910-15 wykonał cykl wielkich obrazów olejnych do auli uniwersytetu w Oslo, symbolizujących trzy „wielkie odwieczne siły": Naturę, Naukę i Historię.

W 1916 artysta osiadł w Ekely pod Oslo, gdzie spędził resztę życia. W samotności opracowywał nowe wersje swych dawnych prac oraz tworzył cykl autoportretów.

W 1940 roku, kiedy siły niemieckie zaatakowały Norwegię Munch odmówił jakichkolwiek kontaktów z Niemcami i norweskimi nazistami. Siły okupacyjne groziły mu konfiskatą posiadłości Ekely, jednak Munch bardziej obawiał się o swoje prace.

Edvard Munch umarł 23 stycznia 1944 roku w Ekely koło Oslo na zapalenia płuc. Zdążył jednak przekazać swe liczne dzieła (przeszło 1000 obrazów olejnych, 15 tysięcy rycin, 4400 rysunków i akwarel oraz kilku rzeźb) miastu Oslo, co pozwoliło na otwarcie w 1963 roku w stolicy Norwegii Muzeum Muncha.

Wybitne są również osiągnięcia Muncha w dziedzinie grafiki. Posługiwał się techniką akwaforty, drzeworytu i litografii. Charakterystyczne dla jego prac graficznych jest dążenie do maksymalnej zwięzłości formy, która mimo to nie ogranicza olbrzymiej siły wyrazu przedstawień. Pomimo iż wiele z nich jest powtórzeniem motywów przedstawionych uprzednio w obrazach, są one dziełami autonomicznymi, nie sposób traktować ich jako reprodukcji, np. drzeworyty: Pocałunek, 1885 (Munch-Museet, Oslo) i Agonia, 1896 (tamże).
Wykonywał także ilustracje książkowe, np. do sławnego dzieła Charlesa Baudelaire'a ,,Kwiaty zła".
Munch był jednym z czołowych nowatorów w sztuce przełomu XIX i XX wieku. Jego twórczość była jedną z głównych inspiracji niemieckich ekspresjonistów.
W Polsce wpływ Muncha zaznaczył się dzięki Przybyszewskiemu w sztuce Młodej Polski.

do góry
Amor i Psyche - 1907
Amor i Psyche - 1907
Autoportret w Kopenhadze - 1909
Autoportret w Kopenhadze - 1909
Autoportret z Butelką Wina - 1906
Autoportret z Butelką Wina - 1906
Autoportret z Papierosem - 1895
Autoportret z Papierosem - 1895
Autoportret; Nocny wędrowiec - 1923-24
Autoportret; Nocny wędrowiec - 1923-24
Autoportret; Pomiędzy Zegarem a Łóżkiem - 1940-42
Autoportret; Pomiędzy Zegarem a Łóżkiem - 1940-42
Autoportret - 1881-82
Autoportret - 1881-82
Chore Dziecko - 1895-96
Chore Dziecko - 1895-96
Chore Dziecko - 1896
Chore Dziecko - 1896
Więcej obrazów